Saturday, May 11, 2013

Tastiera virtwali tal-Malti għall-Mac OS X

James Mifsud (http://frogbat.com/downloads.php) ftit żmien ilu kien ħareġ tastiera virtwali għall-ittri Maltin biex tintuża fuq is-sistema Mac OS X. Fiha nnifisha din it-tastiera hija tajba ħafna, iżda għandha ftit żvantaġġi:

1.     Tagħmel użu mit-tasti tal-ittri Ingliżi, u minħabba f’hekk ikollok tagħfas sensiela ta’ tasti biex tilħaq l-ittri Maltin;
2.    Ma tipprovdix għall-vokali aċċentati tal-Malti à, è, ì, ò u ù.

Għalhekk fassalt tastiera virtwali li tixbah aktar it-tifsila ta’ fuq il-PCs, kif użata fuq il-Windows u li ssegwi l-istandard tal-Unicode. Din għandha l-vantaġġi tagħha.

Il-mod kif inhuma mifruxin l-ittri Maltin fit-tastieri Unicode tal-PCs (ISO 200:2002) hija fil-parir tiegħi aktar loġika. Ngħidu aħna, l-ittra [Ċ] mhix fuq it-tast ta’ [C], għax din tal-aħħar tintuża fil-Malti xorta waħda – anki jekk mhux uffiċjalment parti mill-alfabett – speċjalment f’kunjomijiet ħbal Camilleri. Aktar u aktar l-ittri l-oħra [Ġ], [Ħ] u [Ż], li l-verżjonijiet tagħhom mingħajr dijakritiċi huma parti mill-alfabett ukoll, m’għandhomx jinstabu fuq it-tasti [G], [H] u [Z]. Dan sfortunatament huwa l-każ bil-keyboard layout ta’ Mifsud, u wieħed ikollu bżonn jagħfas sensiela ta’ tasti biex jilħaq l-ittri Maltin.

It-tastiera virtwali li ħloqt semmejtha Maltese US Extended (billi l-firxa tat-tasti hija bbażata fuq il-US Extended). Taħdem tajjeb fuq it-tastieri tal-Mac (dawk li m’għandhomx is-sombolu tal-Windows fuqhom, u li jaħdmu biss mal-apparati Mac), imma jekk tqabbad tastieri oħra ma’ kompjuter Apple, dawn għandhom jaħdmu biha wkoll.

L-għajnuna tagħkom!

B’xorti ħażina jien m’għandix aċċess għal kompjuter Apple bl-aktar OS reċenti. Ix-xogħol t’hawn taħt għamiltu fuq laptop PC li nstallajt fih l-OS X 10.4.5, u stajt nippruvaha fuq iMac mill-antiki! Għalhekk napprezza jekk ikun hemm min jipprova t-tastiera fuq OS X aktar reċenti u jibgħat jgħidli taħdmix sewwa jew le, ħalli fil-każ nara kif nista' nirranġaha.

Kif tinstalla t-tastiera virtwali fl-OS X
  1. Niżżel il-fajl minn hawn. Dan huwa fajl iżżippjat li fih għandek issib il-fajl MalteseUSextended.keylayout.
  2. Poġġi l-fajl (mhux iżżippjat) fil-folder SYSTEM > Library > Keyboard Layouts u rristartja l-kompjuter.
  3. Għalkemm il-keyboard layout issa tingħaraf mill-kompjuter, ikollok bżonn tixgħelha biex taħdem biha fuq programmi differenti.
  1. Mur fuq System Preferences > International > Input Menu. Inżel ’l isfel fil-lista; għandek issib il-Maltese US Extended keyboard. Ittikkja l-kaxxa li hemm fuq ix-xellug, u oħroġ mis-System Preferences.
  2. Erġa’ rristartja l-kompjuter.
  1. Fuq id-desktop tal-kompjuter, fuqnett fuq il-lemin ħdejn l-ispeaker, għandek issib is-simbolu għal-language input (x’aktarx bandiera Ingliża jew Amerikana). Ikklikkja darba fuqha u għandha tinżel lista ta’ inputs tat-tastieri. Il-Maltese US Extended għandha tidher hemm (is-simbolu tagħha huwa tastiera żgħira, mhux bandiera). Ikklikkja fuqha biex tagħżilha.
  2. Issa malli ttella’ programm għandek tkun tista’ tittajpja bil-Malti billi tuża t-tastiera eżatt kif jintużaw il-tastieri tal-Malti għall-Windows.
Kif iġġib il-vokali aċċentati

Fuq it-tastieri nattivi tal-Mac mhemmx it-tast tal-ALT iżda simbolu ieħor uniku għall-Mac:
Tista’ tuża dan it-tast xorta waħda biex tħaddem il-vokali aċċentati u s-simboli l-oħra minflok l-ittri Maltin. Pereżempju, għall-vokali aċċentata ‘à’ agħfas dan it-tast mat-tast [A] minflok [ALT GR]+[A], eċċ.


Fuq it-tastieri tal-Windows hemm differenza fil-funzjonijiet tat-tast ALT (fuq ix-xellug) u ALT GR (fuq il-lemin). Il-vokali aċċentati u s-simboli l-oħra jinġiebu biss bl-ALT GR. Madankollu fuq it-tastieri tal-Mac mhemmx din id-differenza, u għalhekk tista’ tużahom ż-żewġ tasti fuq kull naħa tal-ispace bar.

It-tastiera virtwali Maltese US Extended taħdem fuq it-tastieri nattivi tal-Mac. Madankollu, għal min għandu l-Mac OS X installat fuq PC b’tastiera tal-Windows, din il-layout għandha taħdem tajjeb xorta waħda.

Il-fonts tal-Mac u l-alfabett Malti


Tajjeb li tkun taf madankollu li mhux it-tipi (fonts) kollha installati mill-OS X jipproduċu l-ittri Maltin sew. Erba’ tipi li jien sibt puliti ħafna huma t-Times (mhux it-Times New Roman), il-Courier, il-Helvetica u l-Lucida Grande. Jekk tesplora ftit għandek issib oħrajn li huma tajbin ukoll.

Noti oħra

Jekk fil-menù tal-Input fuq id-dekstop it-tastiera virtwali tidher imma hija ‘mitfija’ (ma taħdimx), dan għaliex x’aktarx il-programm għaddej dak il-ħin ma jagħrafx keyboards oħrajn.

Jista’ jkun li fuq verżjonijiet antiki tal-Mac OS il-keyboard layout ma taħdimx.

Nistenna kummenti mingħandkom!